Een uniek meldpunt SOS Zelfstandigen, van de overheid of erkend en met financiele steun van de overheid, heeft een dubbel doel:

• Opvangen en begeleiden van zelfstandigen en ondernemers die in moeilijkheden zitten of in moeilijkheden dreigen te komen.
• Adviseren of doorverwijzen van zelfstandigen en ondernemers die op zoek zijn naar informatie over begeleiding, bedrijfspreventie, enz.

In de enquete van het sociaal verzekeringsfonds Attentia, in opdracht van LVZ, blijkt dat een dergelijk meldpunt spontaan wordt gevraagd door 36 procent van de zelfstandigen, dat is meer dan een op drie.
Liefst 85 procent van de zelfstandigen vindt het goed dat het een onafhankelijk meldpunt zou zijn, dat hiervoor speciaal door de overheid wordt opgericht.

Het meldpunt SOS Zelfstandigen moet dus onafhankelijk en vertrouwelijk zijn, een lage drempel kennen, en geen of lage kosten meebrengen voor de zelfstandige of ondernemer die er hulp of advies wil zoeken. Een eerste, vrijblijvend advies moet bovendien anoniem kunnen bekomen worden, met alle respect voor de privacy van de hulpvrager.
Het meldpunt moet bestaan uit gemandateerde teams van professionele dossierbeheerders en begeleiders die snel en doeltreffend kunnen overleggen, bemiddelen en onderhandelen met fiscus, BTW, RSZ, sociaal verzekeringsfonds, RSVZ, incassobureaus, deurwaarders, curatoren, enz.
Dit betekent dat de hulpteams moeten bestaan uit juristen, boekhouders, psychologen, fiscaal raadgevers, enz.

Grootste bedoeling en betrachting van de oprichting van het meldpunt moet zijn dat zelfstandigen vroegtijdiger deskundige hulp en begeleiding zoeken, en niet wachten tot de situatie uitzichtloos, hopeloos en te laat is.
Uit ervaring blijkt immers dat het vroegtijdig signaleren van de problemen zeer efficient is, zeker kan bijdragen tot een minder dramatische ontwikkeling van de moeilijkheden en tot een snellere oplossing, en dus helpt om een stopzetting of faillissement te vermijden.
Het is dan ook duidelijk dat de lancering van het meldpunt SOS Zelfstandigen moet gepaard gaan met een ruime sensibliseringscampagne om het meldpunt bekend te maken en de bedoelingen ervan ruim te verspreiden.

Zelfstandigen die in moeilijkheden verkeren, zijn vandaag heel vaak noodgedwongen gedoemd om hun zaak voort te zetten. Een zelfstandige kan immers niet genieten van een werkloosheidsuitkering, tenzij hij of zij voordien al werknemer of werkloze was.
Een volwaardige stopzettingsvergoeding, beperkt in de tijd, kan zelfstandigen de kans geven op een waardige en begeleide manier hun zaak stop te zetten, en hen voldoende mogelijkheden geven zich te integreren in het arbeidscircuit.

De termijn en de bedragen voor deze vergoeding zouden in analogie kunnen liggen met de faillissementsverzekering. Uiteraard moeten aan de toekenning ervan strikte voorwaarden worden gekoppeld om misbruiken en oneigenlijk gebruik te voorkomen.
Uit recent onderzoek blijkt echter dat liefst een op vier zelfstandigen in ruil voor een stopzettingsvergoeding zijn of haar zaak of zelfstandige activiteit zou stopzetten. Dat betekent ontegensprekelijk dat er op dit ogenblik heel wat verdoken armoede en problemen zijn bij actieve zelfstandigen.

Bijna de helft van de zelfstandigen (43,14 %) uit de Attentia-enquete in opdracht van LVZ antwoorden dat ze helemaal geen algemene informatie voor starters hadden toen ze ooit hun eigen zaak of onderneming begonnen. Ook over andere basisinformatie (wetgeving, personeelsbeleid, financiele informatie over geld-leningen-subsidies, boekhoudkundige info, bedrijfsbeheer) zegt telkens bijna een derde uitdrukkelijk dat het hen daaraan ontbrak. Als actieve zelfstandige of ondernemer volgden precies 2 op 3 (66 %) ondertussen wel een opleiding. Maar bij 70 % was die puur vaktechnisch en/of gericht op computer en informatica (44 %).
LVZ vindt dan ook dat starters een veel realistischer beeld moeten hebben van wat het oprichten, uitbouwen en leiden van een eigen zaak of onderneming echt inhoudt, zonder dat ze daarom worden afgeschrikt of dat het starten extra zou bemoeilijkt worden. Uiteraard ligt hier een rol weggelegd voor het onderwijs, dat jongeren de zin voor ondernemen kan bijbrengen. Ook zou voor nog meer beroepen dan vandaag het geval is, een verplichte stage moeten ingebouwd worden in de opleiding.

Maar de meest intense sensibilisering moet toch gebeuren vlak voor het starten, of bij de start van een eigen zaak. Niet iedereen wordt immers zelfstandige als hij of zij pas van de schoolbanken komt.
Starters moeten daarom veel meer een beroep kunnen doen op persoonlijke begeleiding en een praktisch georienteerde cursus. Vooral de omgang met geld en papierwerk doet veel aspirant-ondernemers de das om. Hoeveel centen moet ik opzij zetten voor de belastingen en voor de herziening van mijn sociale bijdragen? Wat mag ik precies wel en niet verwachten van mijn boekhouder? Hoe zorg ik dat er op tijd geld binnenkomt van mijn klanten en hoe pak ik wanbetalers aan?

Heel concrete vragen, waarop starters maar ook ervaren zelfstandigen onverwacht vaak en lang blijven mee worstelen. Naar Nederlands voorbeeld kan dit begeleidingstraject voorafgaand nog gecombineerd worden met een echt marktonderzoek naar de slaagkansen van het startersproject, als aanvulling op het financieel plan.
Tenslotte stelt LVZ voor dat starters die zich vrijwillig laten begeleiden door erkende startersbegeleiders, ook bij de commerciele banken een korting op de rente van startersleningen zouden krijgen, naar analogie met de leningen bij het Participatiefonds van de overheid. De banken zouden daarvoor moeten kunnen rekenen op een tegemoetkoming door de overheid.

De inspanningen die reeds werden gedaan om het sociaal statuut van de zelfstandigen zo goed mogelijk op het niveau te brengen van dat van de werknemers, moeten worden voortgezet.
Vooral de verdere aanpassing van het pensioen van de zelfstandigen is van wezenlijk belang om zelfstandigen en ondernemers op oudere leeftijd uit de armoede te houden. Het is bovendien het mooiste gebaar van maatschappelijke waardering dat kan worden gegeven aan een beroepsgroep die een zo belangrijke bijdrage levert aan onze economie en aan de welvaart van velen.
Nochtans ligt het minimumpensioen voor een zelfstandige, afhankelijk van de gezinssituatie, vandaag nog tot 87 euro per maand onder dat van een werknemer. Bijna een op drie zelfstandigen zegt vandaag dan ook te zullen verder werken na de leeftijd van 65 jaar. En andere zelfstandigen, die vroeger dan de leeftijd van 65 jaar willen stoppen, worden daarvoor bestraft met een lager pensioen. Het gevolg is ook dat bijna 10 procent van de gepensioneerde zelfstandigen een beroep doet op de inkomensgarantie voor ouderen (tegenover 2 procent van de gepensioneerde werknemers) opdat hun pensioen het niveau van het leefloon zou bereiken.

LVZ vraagt daarom:

• een verdere aanpassing van het minimum basispensioen voor zelfstandigen tot het niveau van de werknemers, en tot 10 procent boven het leefloon
• het wegwerken van de bestraffing voor zelfstandigen die vroeger stoppen dan de leeftijd van 65 jaar
• de mogelijkheid om onbeperkt bij te verdienen na de officiele pensioenleeftijd
• welvaartsvastheid voor de pensioenen voor zelfstandigen
• pensioenrechten vrijwaren voor vrijgestelde kwartaalbijdragen na een verschoonbaar faillissement
• het beter en nog meer stimuleren van de vrije aanvullende pensioenregelingen voor zelfstandigen als aanvulling op het wettelijk pensioen

Uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid, ziekte en invaliditeit zijn eveneens een zeer gevoelig punt voor zelfstandigen. Vooral in eenmanszaken en kleine bedrijven is ziekte of ongeval de grootste mogelijke bedreiging voor de zelfstandige om in problemen te komen. LVZ vindt dan ook dat de bedragen bij ziekte en invaliditeit voor zelfstandigen moeten opgetrokken worden.

De mogelijkheid en de voorwaarden van de faillissementverzekering zijn bij veel te weinig zelfstandigen gekend, en worden dan ook onderbenut.

De periode voorafgaand aan het faillissement is voor de meeste zelfstandigen en ondernemers zowel materieel als mentaal een heel zware periode. De faillissementsverzekering is dan ook een dankbaar instrument voor zelfstandigen die een faling achter de rug hebben om zich gedurende maximum 12 maanden verzekerd te weten van een minimum-inkomen. In die periode kunnen ze hun loopbaan herorienteren en zich voorbereiden op een andere activiteit.
LVZ vraagt dan ook dat de overheid van de verbeterde voorwaarden van de faillissementsverzekering (verlengde termijn van 6 naar 12 maanden, hogere bedragen) sedert 1 juli 2007 zou gebruik maken om een sensibiliseringscampagne te voeren over de mogelijkheden van deze verzekering.

Meer dan de helft (56 %) van de ondervraagde zelfstandigen in de Attentia-enquete geeft een minder complexe wetgeving en minder papierwerk op als voornaamste maatregel die kan vermijden dat zelfstandigen in financiele en andere problemen geraken.
Het is dan ook duidelijk dat de administratieve vereenvoudiging die reeds is ingezet en ook reeds haar vruchten afwerpt, de komende jaren zo mogelijk nog sterker moet voortgezet worden. Ook is het van het grootste belang om te zorgen voor duidelijke en transparante wetgeving en reglementeringen die niet om de haverklap wijzigen of van benaming veranderen.

De overheid kan zelf het goede voorbeeld geven om te zorgen dat zelfstandigen en ondernemers minder in de problemen geraken.
Door de loonlasten verder te verlagen en resoluut daarvoor te kiezen in plaats van de wirwar aan subsidies en vaak willekeurige steunmaatregelen.

Ook zou de overheid voor een stiptere betaling moeten zorgen van haar facturen bij zelfstandigen en ondernemers. Hierbij zal het systeem van de voorlopige twaalfden voor de federale begroting 2008, wegens het uitblijven van een nieuwe regering, voorlopig zeker geen goede zaak zijn voor een correcte afhandeling van de facturen. LVZ vreest dan ook dat dit de reeds onverantwoord lange betalingstermijnen van de overheid enkel zal verlengen, en zal hier nauw op toezien.

De sociale verzekeringsfondsen, en bij uitbreiding het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen van de Zelfstandigen, zijn vaak vrij snel op de hoogte van mogelijke financiele problemen van hun aangesloten zelfstandigen of ondernemers, door het uitblijven van de betaling van de kwartaalbijdragen voor de sociale verzekering.
LVZ vraagt zich dus af of de fondsen en het RSVZ geen grotere ,,sociale'' rol kunnen spelen bij het signaleren van betalingsproblemen aan het meldpunt, het preventief begeleiden van hulpbehoevende zelfstandigen en bij de informatieverstrekking hierover.

Daarnaast zouden zelfstandigen met financiele problemen kunnen geholpen worden of niet dieper in de problemen kunnen geraken door de toepassing van billijke intresten bij een afbetalingsplan, door vrijgestelde periodes te laten meetellen bij de pensioenberekening, en door de termijnen te verlengen voor een vrijstellingsaanvraag.

De samenleving beseft en gelooft niet dat veel meer zelfstandigen en ondernemers dan men denkt het financieel moeilijk hebben. De meeste zelfstandigen in nood daarentegen hebben de grootste moeite om die stap te zetten van onafhankelijkheid naar afhankelijkheid, en dus hulp te zoeken voor het te laat is.
Er is dan ook een mentaliteitswijziging nodig om het probleem van zelfstandigen in nood en armoede bij zelfstandigen en ondernemers beter bespreekbaar te maken en tot sneller en grondiger oplossingen te komen.

De zelfstandigen zelf moeten bewust worden gemaakt dat het hen niet voorthelpt als ze de problemen laten aanslepen en verzwijgen.
SOS Zelfstandigen zal de komende weken en maanden het platform zijn van waar het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen hieromtrent initiatieven zal nemen en voorstellen zal doen, alleen of in samenspraak en samenwerking met anderen. LVZ hoopt dat ook alle andere betrokken overheden, instellingen, organisaties en belanghebbenden hieraan willen meewerken, en zeker aan de realisatie van een onafhankelijk en centraal meldpunt SOS Zelfstandigen.