Het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen wil de aandacht verleggen van de records naar de gefailleerde ondernemers. Te zelden staat men stil bij de verschrikkingen voor een ondernemer die over de kop gaat. Failliet gaan blijft een drama, en crisistijden of niet, het stigma blijft. Het raakt ons als organisatie dat precies de groep van ondernemers, zij die het risico hebben genomen om een eigen zaak op te starten, die onze economie draaiende houden en zorgen voor werkgelegenheid, niet meer aandacht en respect krijgen wanneer zij het moeilijk hebben en uiteindelijk zelfs ten onder gaan.

Laat ons daarom niet enkel stil staan bij het aantal faillissementen in ons land, maar ook de problemen erkennen die ondernemers ondervinden tijdens een faillissementsprocedure. Een recent onderzoek van professor Johan Lambrecht (Studiecentrum voor Ondernemerschap van de Hogeschool-Universiteit Brussel)  in opdracht van het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen leverde hierover concrete resultaten en aanbevelingen op.

Zo zien wij dat de rol en de figuur van de curator gevoelig ligt bij veel gefailleerde ondernemers. Heel vaak vinden ze zijn “almacht” te groot en hebben ze de indruk dat de curator hen “stigmatiseert”. Daarmee bedoelen ze meestal dat het gevoel mislukt te zijn, door het gedrag van de curator nog extra wordt benadrukt.

Het ligt natuurlijk heel gevoelig. “Ik kan niets goed doen in de ogen van de curator”, zeggen ook veel ondernemers die met een faling te maken hebben. Ze zijn vernederd, hun trots is weg, ze hebben het gevoel alles kwijt of afgepakt te zijn.

We weten ook dat een curator geen psycholoog of maatschappelijk assistent is, en in de eerste plaats is aangesteld om de activa in de onderneming te bepalen en daarmee de schuldeisers te betalen.

We weten ook dat een curator geen expert kan zijn in alle mogelijke sectoren en beroepen en handelsactiviteiten, ook al is daar vaak kritiek op.

Toch willen we ervoor pleiten om de rol en de functie van de curator bij de afwikkeling van een faillissement te herbekijken.

We pleiten voor de omvorming van de functie van de curator naar die van een “ondernemersbemiddelaar”. Geen onderne-mingsbemiddelaar zoals die voorzien is in de Wet op de Continuïteit van de Ondernemingen (WCO) en daar weliswaar na een korte evaluatieperiode blijkbaar zijn vruchten afwerpt, maar een echte onderne-mersbemiddelaar die ook het belang van de ondernemer nog meer voor ogen probeert te houden.

Daarnaast zijn we voorstander van meer dwingend overleg tussen de curator-ondernemersbemiddelaar, de rechter-commissaris en de voorzitter van de rechtbank van koophandel. Dit zou kunnen gebeuren in de vorm van maandelijkse bijeenkomsten zodat dit overleg uitgroeit tot een volwaardige faillissementsprocedure.

Daarom stellen we voor dat er een verantwoordingscommissie wordt opgericht die gezamenlijk instaat voor alle juridisch-technische beslissingen rond het faillissement. Doordat de rol van de rechter-commissaris hierin belangrijker wordt dan vandaag, pleiten we ook voor een aangepaste vergoeding voor deze prestaties.

De regering springt nu in de bres voor ondernemers in moeilijkheden met de verleninging en uitbreiding van de faillissementsverzekering. Zonder twijfel zal dit, ondanks de strenge voorwaarden,  enkele zelfstandigen steun kunnen bieden. Slechts een op drie ondernemers is echter op de hoogte. Ook de naam is slecht gekozen. Vaak denkt men dat het om een soort verzekering gaat waarvoor je premies moet betalen.

Het systeem moet verfijnd en uitgebreid worden tot een volwaardig vervangingsinkomen, en een nieuwe naam krijgen: “de ondernemersvergoeding”, naar analogie met de werkloosheidsvergoeding voor werknemers.

We vragen dat deze vergoeding niet alleen wordt toegekend aan gefailleerde ondernemers, maar ook aan iedereen die op niet-frauduleuze wijze vrijwillig stopt, en aan zelfstandige ondernemers die getroffen worden door zware calamiteiten als een bedrijfsbrand, een overlijden, enz.

Deze ondernemersvergoeding moet ook soepel en flexibel worden toegekend, met verlaagde bedragen voor wie ondertussen deeltijds opnieuw aan de slag is.

De huidige crisismaatregel om de bestaande faillissementsverzekering ook toe te kennen aan ondernemers in tijdelijke moeilijkheden moet verlengd en voortgezet worden en kan eveneens onder deze ondernemersvergoeding vallen. De procedures om een dergelijke vergoeding te ontvangen mogen zeer streng zijn, maar moeten snel en zonder veel extra formaliteiten verlopen.

In dat verband pleiten we ook voor het behoud van pensioenrechten voor vrijgestelde periodes. Zelfstandigen en ondernemers vragen heus niet zomaar vrijstelling van sociale zekerheidsbijdragen. Net zoals voor een werkloze of een werkzoekende in het geval van sluiting van de onderneming zou dat recht ook voor zelfstandigen moeten behouden blijven. Als solidariteitsbijdrage om het bijdragenstelsel van de zelfstandigen niet in het gedrang te brengen kan hier gedacht worden aan een hogere bijdrage voor de inkomens boven 50.000 euro per jaar en het afschaffen van het grensbedrag van 75.000 euro waarboven vandaag geen bijdragen worden betaald.

Luc Soens
Directeur van het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen (LVZ)

Meer informatie over het onderzoek vindt u op onze website.

Dit opiniestuk werd gepubliceerd in de opiniepagina's van De Morgen op zaterdag 12 januari.